Một trung tâm hội nghị 3 tỷ đô la vẫn chưa động thổ, một trung tâm triển lãm Việt Nam xây xong trong 10 tháng: hai cách đặt cược vào hạ tầng MICE
Meadowlands Chamber, đơn vị khởi xướng dự án trung tâm hội nghị tại khu Meadowlands, bang New Jersey, vừa công bố báo cáo nghiên cứu mới nhất, với tổng mức đầu tư ước tính đã tăng lên 3 tỷ đô la. Ba năm trước, con số này chỉ là 1,6 tỷ đô la. Dự án, xây trên nền khu đất từng là Izod Center Arena, dự kiến có diện tích 460.000 feet vuông, bao gồm một sảnh triển lãm lớn, phòng khiêu vũ chính và hàng chục phòng họp nhỏ, cộng thêm một khách sạn 1.000 phòng. Theo phân tích kinh tế đi kèm báo cáo, khi vận hành hết công suất, trung tâm này được kỳ vọng tổ chức khoảng 313 sự kiện mỗi năm, đón 2,1 triệu lượt khách, tạo ra 30,4 tỷ đô la hoạt động kinh tế mới và 3,03 tỷ đô la thu ngân sách trong 30 năm.
Dự án này đã được đề xuất từ nhiều năm trước và đến nay vẫn chưa động thổ.
Chi phí tăng gấp đôi trước khi khởi công là một tín hiệu đáng đọc kỹ
Một dự án hạ tầng có mức đầu tư ước tính tăng gần gấp đôi trong ba năm, từ 1,6 tỷ lên 3 tỷ đô la, trong khi vẫn còn ở giai đoạn nghiên cứu khả thi, chưa đổ một mét khối bê tông nào, là một dạng tín hiệu quen thuộc với giới phân tích hạ tầng công. Chi phí của những dự án quy mô lớn gần như luôn tăng theo thời gian trì hoãn, vì giá vật liệu, nhân công và lãi suất vay đều biến động, và mỗi lần dự án bị hoãn lại để tìm thêm nguồn vốn hay thương lượng lại với các bên liên quan, ước tính chi phí cho lần công bố tiếp theo gần như chắc chắn sẽ cao hơn lần trước.
Những con số kinh tế đi kèm, 30,4 tỷ đô la hoạt động kinh tế mới, 3,03 tỷ đô la thu ngân sách, đều là số liệu dự báo trong 30 năm, dựa trên giả định trung tâm vận hành hết công suất ngay từ những năm đầu. Đây là loại số liệu thường xuất hiện trong mọi báo cáo khả thi của mọi dự án hạ tầng lớn, ở mọi quốc gia, vì chúng được tạo ra để thuyết phục nhà đầu tư và chính quyền phê duyệt dự án, không phải để dự báo chính xác điều gì sẽ xảy ra. Khoảng cách giữa công suất thiết kế và công suất thực tế vận hành trong những năm đầu tiên luôn là ẩn số lớn nhất của bất kỳ trung tâm hội nghị mới nào, bất kể báo cáo khả thi lạc quan đến đâu.
Logic này nối trực tiếp với một điều đã thấy ở các thành phố giữ vị trí dẫn đầu bảng xếp hạng điểm đến hội nghị nhiều năm liền. Một trung tâm hội nghị, dù lớn đến đâu, không tự động tạo ra 313 sự kiện mỗi năm chỉ vì nó tồn tại. Số lượng sự kiện thực tế phụ thuộc vào việc liệu thành phố đó đã có sẵn một mạng lưới planner, hiệp hội và doanh nghiệp quen đặt lịch tại đó hay chưa, một tài sản vô hình được xây dựng qua nhiều năm vận hành, không phải một thứ đi kèm tự động với diện tích sàn.
Giới nghiên cứu hạ tầng công từng chỉ ra một quy luật khá nhất quán ở các dự án quy mô lớn trên toàn cầu, không riêng lĩnh vực trung tâm hội nghị: chi phí thực tế khi hoàn thành thường vượt đáng kể so với ước tính ban đầu, và mức vượt càng lớn khi thời gian từ lúc công bố ý tưởng đến lúc khởi công càng kéo dài. Meadowlands, với mức tăng từ 1,6 tỷ lên 3 tỷ đô la chỉ trong ba năm nghiên cứu khả thi, trước khi bất kỳ hạng mục xây dựng nào bắt đầu, đang đi theo đúng quy luật đó. Điều này không có nghĩa dự án sẽ thất bại, nhưng nó có nghĩa con số 3 tỷ đô la hiện tại nhiều khả năng chưa phải con số cuối cùng nếu quá trình phê duyệt và tìm vốn còn tiếp tục kéo dài.
Trung tâm triển lãm Việt Nam được xây trong một phần nhỏ thời gian đó
Trong khi Meadowlands vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu khả thi sau nhiều năm, Việt Nam đã hoàn thành một dự án ở quy mô tương đương theo một nhịp độ hoàn toàn khác. Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia tại Đông Anh, Hà Nội, do Vingroup đầu tư, có quy mô 90 héc ta, được xây dựng và hoàn thành trong khoảng 10 tháng, với tổng vốn đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 275 triệu đô la Mỹ. Công trình được giới thiệu nằm trong top 10 trung tâm triển lãm lớn nhất thế giới, đứng thứ hai thế giới và dẫn đầu châu Á về diện tích triển lãm ngoài trời, với sảnh triển lãm trong nhà hình tròn hơn 104.000 mét vuông.
Khoảng cách về tốc độ và chi phí giữa hai dự án lớn đến mức đáng chú ý. Meadowlands, sau nhiều năm nghiên cứu, vẫn chưa khởi công với mức đầu tư ước tính 3 tỷ đô la cho một trung tâm 460.000 feet vuông, tương đương khoảng 43.000 mét vuông sàn trong nhà. Trung tâm triển lãm Đông Anh hoàn thành trong 10 tháng với khoảng một phần mười chi phí đó, cho một diện tích triển lãm trong nhà lớn hơn nhiều lần. Một phần của khoảng cách này đến từ sự khác biệt về chi phí xây dựng và quy trình phê duyệt giữa hai quốc gia, nhưng một phần cũng đến từ mô hình đầu tư: một dự án do một tập đoàn tư nhân duy nhất quyết định và tài trợ toàn bộ, so với một dự án cần thuyết phục nhiều bên liên quan, nhiều vòng tài trợ công, và nhiều lần điều chỉnh thiết kế theo yêu cầu chính trị địa phương.
Xây nhanh không có nghĩa là bài toán đã xong
Tốc độ và chi phí xây dựng ấn tượng của trung tâm triển lãm Đông Anh là một lợi thế thực sự, nhưng nó giải quyết phần dễ hơn của bài toán. Phần khó hơn, giống hệt vấn đề mà báo cáo khả thi của Meadowlands đang cố gắng trả lời trước, là làm sao lấp đầy lịch sự kiện của một không gian 90 héc ta với những hội nghị, triển lãm, hội chợ có quy mô tương xứng, đều đặn qua nhiều năm, không chỉ trong năm khai trương khi sự chú ý truyền thông còn cao.
Một trung tâm triển lãm mới khai trương thường có một giai đoạn đầu thuận lợi, khi các sự kiện trong nước và các đối tác có quan hệ sẵn với chủ đầu tư ưu tiên chọn địa điểm mới để trải nghiệm. Thử thách thực sự đến ở năm thứ ba, thứ năm, khi hiệu ứng mới mẻ đã qua, và trung tâm phải cạnh tranh trực tiếp với các điểm đến đã có sẵn mạng lưới planner quốc tế quen thuộc, như Orange County Convention Center của Orlando hay các trung tâm tại Singapore, những nơi đã mất hơn một thập kỷ để xây dựng vòng lặp khách hàng quay lại. Diện tích 90 héc ta và vị trí top 10 thế giới là điều kiện cần để cạnh tranh ở đẳng cấp đó, nhưng không phải điều kiện đủ.
Với Việt Nam, câu hỏi quan trọng nhất sau khi một công trình quy mô như trung tâm triển lãm Đông Anh hoàn thành không phải là đã xây xong hay chưa, mà là ai đang chịu trách nhiệm lấp đầy lịch sự kiện của nó trong mười năm tới, bằng cách nào, và với tốc độ ra sao so với tốc độ xây dựng đáng kinh ngạc vừa thể hiện. Câu hỏi này đã từng xuất hiện ở hai góc nhìn khác của ngành sự kiện Việt Nam trong tuần này: tại sao TP.HCM vẫn xếp sau Seoul hay Bangkok nhiều bậc trên bảng xếp hạng hội nghị hiệp hội quốc tế ICCA, và tại sao một thành phố như Orlando cần mười một năm vận hành liên tục mới giữ được vị trí số 1 Bắc Mỹ. Cả ba trường hợp đều chỉ về một điểm chung: hạ tầng, dù xây nhanh hay xây chậm, dù rẻ hay đắt, chỉ là bước đầu của một quá trình dài hơn nhiều, quá trình xây dựng mạng lưới quan hệ và uy tín vận hành khiến các hiệp hội và doanh nghiệp quốc tế chủ động chọn quay lại.
Một trung tâm hội nghị 3 tỷ đô la vẫn đang trên giấy tại Mỹ, với một bản kế hoạch kinh doanh 30 năm được chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi đặt viên gạch đầu tiên, và một trung tâm triển lãm Việt Nam đã xây xong trong 10 tháng, đại diện cho hai triết lý đầu tư khác nhau. Bài học thực sự nằm ở việc kết hợp tốc độ thực thi của mô hình thứ hai với kỷ luật xây dựng nhu cầu dài hạn của mô hình thứ nhất, thay vì chỉ chọn một trong hai. Với các đơn vị vận hành và tổ chức sự kiện tại Việt Nam, bài toán phía trước không còn nằm ở việc chứng minh nước ta có thể xây nhanh, điều đó đã được chứng minh, mà nằm ở việc ai sẽ xây dựng được một đội ngũ bán hàng và vận động quốc tế đủ kiên trì để lấp đầy công trình đó trong một chặng đường được đo bằng năm, không phải bằng tháng.
